Pháp Quyền Là Gì – Pháp Quyền Hay Pháp Trị

Pháp Quyền Là Gì – Pháp Quyền Hay Pháp Trị

Ở những nước nhà phương Tây, khái niệm pháp quyền (rule of law) có sức liên quan vô cùng lớn to. Lấy ví dụ, lời lúc đầu của Công ước châu Âu về Nhân quyền bảo rằng pháp quyền là một nổi biệt chung của toàn bộ những nước nhà thuộc Bạn thân châu Âu. Ở Mỹ, pháp quyền cũng đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong hệ thống tư tưởng chính trị – luật pháp. Như lời Thomas Paine – một trong các thành viên của Nhóm lập quốc Hoa Kỳ đã viết: “Ở Mỹ, Luật pháp là Vua”. Người phương Tây luôn tự hào rằng họ sống trong một trái đất mà luật pháp nắm quyền tối cao and điều đó chính là một trong các “trụ cột” cứu trái đất phương Tây giữ đc sự nhất định.

Bài Viết: Pháp quyền là gì

Vậy nhà nước như vậy nào mới đc coi là tôn trọng pháp quyền?

Khái niệm pháp quyền ban đầu đc phát triển từ thời Hy Lạp and La Mã cổ đại (trước Công nguyên). Trong thời hiện đại, nó có thể đc xem xét trải qua học thuyết “Khế ước trái đất” của Thomas Hobbes and John Locke – hai triết gia đình đám người Anh.

*
*

Nhiều sách của John Locke and sách viết về ông đã đc xuất bản tại VN. Hình ảnh: Sách Khai Tâm.

Học thuyết này giả định rằng trong trạng thái bỗng nhiên, con người tuyệt đối tự do, and họ giới hạn sự tự do của tớ khi bước vào trái đất để đổi lấy sự nhất định, theo một bản “hợp đồng trái đất”. Hiến pháp của những nước nhà thường đc xem như những bản khế ước đó – hiện ra các quyền mà con người trao cho chính quyền and các quyền họ giữ lại. Vì thế, học thuyết này cho rằng con người trong trái đất trao chủ quyền tối cao (sovereignty) cho luật pháp chứ không phải cho chính phủ. Nói phương pháp khác, luật pháp chứ không phải chính phủ nắm vai trò chi phối trái đất.

Xem Ngay:  Stop By Là Gì - Nghĩa Của Từ Stop By Trong Tiếng Việt

Nhưng một khúc mắc quan trọng là khi bước vào trái đất, con người đã trao đi bao nhiêu quyền cá nhân của tớ? Đấy là một vấn đề quan trọng bởi nếu con người không trao hết quyền lợi cho luật pháp thì luật pháp sẽ có nghĩa vụ phải tôn trọng các quyền lợi mà con người giữ lại.

Có nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề này, nhưng về căn bản có hai luồng tư tưởng chính: pháp quyền vẻ ngoài (formalistic rule of law) and pháp quyền thực tiễn (substantive rule of law).

Trường phái pháp quyền vẻ ngoài cho rằng khái niệm pháp quyền cần được hiểu theo phương pháp “phi cảnh” (nội dung-free). Theo đó, khi bước chân vào trái đất, con người đã trao tất cả quyền tự do của họ cho luật pháp. Luật pháp vì thế có quyền lực tối cao tối cao, and từ đó ban lại những quyền tự do ổn định cho những cá nhân. Luật pháp cũng sử dụng quyền lực tối cao tối cao đó của tớ để ban các quyền hành động ổn định cho chính quyền – các người thực thi luật pháp. Vì thế theo trường phái này, một nhà nước để được gọi là nhà nước pháp quyền nếu tuân thủ hai có nhu cầu:

Một, chính phủ and những cơ quan chính phủ chỉ cho phép hành động trong phạm vi quyền lực tối cao đc luật pháp trao cho. Nếu họ hành động vượt quá quyền hạn (ultra vires) and nếu chính quyền dung túng điều ấy, thì nước nhà đó đã hết gọi là tôn trọng pháp quyền.

Lấy ví dụ như vụ án Entick vs. Carrington. Vào năm 1765, nhà của ông Entick bị cảnh sát mật của Hoàng gia Anh lục soát theo lệnh của Thủ tướng thời bấy giờ là Ngài Halifax. Entick kiện ba cảnh sát đó vì tội đột nhập phi pháp.

Ở tòa, ba cảnh sát đó bào chữa rằng họ làm theo lệnh của Thủ tướng nên họ không có tội. Tuy vậy, Chưởng tọa của tòa án Anh lúc đó chính là ngài Camden không đồng ý. Theo ông, trong luật pháp không có điều nào được phép Halifax ra một lệnh lục soát như thế. Trong bản án, ông viết: “Nếu đó chính là luật, thì luật đó phải đc tìm cảm nhận thấy trong sách luật, nhưng tôi không tìm cảm nhận thấy một điều luật nào như thế ở nước Anh”.

Xem Ngay:  Style Là Gì

Xem Ngay: Cool Pool 8 Ball – Tải về Pool 8 3

Hai, không ai đứng trên luật pháp – toàn bộ mọi cá nhân, bất cứ địa vị, đều ở bên dưới luật pháp and lệ thuộc vô tư của luật pháp. Điều đó có nghĩa rằng, luật pháp có giá cả tối cao với cả mọi cá thể trong một nước nhà. Vậy cho dù ai đã, từ tổng giám mục, bộ trưởng cho tới người lái xe, nếu vi phạm pháp luật, đều phải chịu trách nhiệm ngang nhau bên dưới luật pháp. Content của luật pháp của một nước nhà không có giá cả quyết định xem nhà nước đó có tôn trọng pháp quyền hay không – miễn rằng nó vô tư đối với cả mọi cá thể.

Vấn đề to của trường phái đây là một thể chế luật pháp hiểm ác, hay đậm màu chính trị, hay vô lý cũng có thể đc coi là tôn trọng pháp quyền nếu chúng tuân thủ hai có nhu cầu trên. Lấy ví dụ, một hệ thống luật pháp được phép con người đi ăn trộm hay ăn cướp nếu họ đói, hay cảnh sát đc quyền bắn ngẫu nhiên ai họ tin là có thủ đoạn phản quốc cũng có thể gọi là tôn trọng pháp quyền, nếu luật pháp đó đc cho ra đời theo đúng quy cách.

Theo một số nhà tư tưởng như Joseph Raz, pháp quyền như thế là vô nghĩa, bởi pháp quyền vốn là một giá cả bảo vệ con người khỏi các bất công của luật pháp – nếu hiểu pháp quyền chỉ theo nghĩa vẻ ngoài, thì khái niệm pháp quyền sẽ cũng trở thành vô giá cả.

Khái niệm pháp quyền thực tiễn giải quyết đc vấn đề này vì hiểu theo trường phái này, nhà nước chỉ thực sự tôn trọng pháp quyền nếu các quyền lợi cá nhân đc bảo vệ đầy đủ.

Xem Ngay:  Chính Trị Là Gì - Sáu Bài Học Lý Luận Chính Trị

Lập luận của trường phái đây là khi bước vào trái đất, con người không trao hết quyền lợi của họ cho luật pháp. Họ cho rằng có các quyền lợi mà con người không khi nào trao cho luật pháp khi họ bước chân vào trái đất, một nhà nước tôn trọng pháp quyền đầy đủ phải có nghĩa vụ tôn trọng and xác nhận các quyền lợi này.

Lấy ví dụ từ Nguyên Chánh án Tòa Phúc thẩm Anh, Ngài Tom Bingham xứ Cornhill. Ông cho rằng một nền pháp quyền cần phải thoả mãn 8 tình huống:

Luật phải dễ đc tiếp cận hệt như dễ hiểu, chi tiết and có thể dự báo;Vấn đề quyền and trách nhiệm pháp lý phải đc giải quyết bằng luật and không đc tùy tiện;Luật của những địa phương phải đc cần sử dụng giống hệt;Luật phải bảo vệ các quyền cơ bản của con người;Luật pháp phải đống ý những phương tiện giải quyết tranh chấp với giá trị phải chăng and không bị trì hoãn quá đáng;Những bộ trưởng and công chức ở những cấp phải thực thi quyền lực tối cao của tớ một phương pháp hợp lý and thật thà, cho mục đích rõ ràng đc giao and không đc vượt quá quyền hạn của tớ;Thủ tục xét xử phải vô tư;Nhà nước phải tuân thủ luật quốc tế.

Xem Ngay: Buckwheat Là Gì – Các Thông Tin Thú Vị Về Buckwheat

Có thể cảm nhận thấy phạm trù của pháp quyền thực tiễn tọa lạc trên một lăng kính rất rộng. Pháp quyền hiểu theo nghĩa này, không chỉ cần luật pháp nắm quyền chỉ huy tối cao, mà còn cần phải có nhiều nhân tố chủ quan khác, như toà án độc lập, hay tôn trọng các quyền cơ bản của con người (human rights).

Thể Loại: Chia sẻ trình bày Kiến Thức Cộng Đồng

Bài Viết: Pháp Quyền Là Gì – Pháp Quyền Hay Pháp Trị

Thể Loại: LÀ GÌ

Nguồn Blog là gì: https://hethongbokhoe.com Pháp Quyền Là Gì – Pháp Quyền Hay Pháp Trị

Leave a Reply